ثبت اختراع بین المللی (PCT)

یکی از مهم‌ترین الزامات و پیش‌‌نیازهای دنیای امروز و ورود به بازارهای جهانی و بین‌المللی، کسب اطمینان خاطر از نحوه حمایت از ایده‌های ناب و ابتکاری، و توجه ویژه به حقوق مالکیت فکری است. از این رو نظام‏‌های مالکیت فکری و به ویژه نظام ثبت اختراع بین‌المللی (پتنت بین‌المللی) برای ثبت رسمی این دستاورد‌ها و احراز مالکیت افراد بر نوآوری‏‌ها و ابتکارات‌شان در کشورهای مختلف ایجاد شده است و این مهم امروزه در تمام دنیا مورد توجه و استقبال قرار گرفته است.

در دوره‌های گذشته نقص توجه در این زمینه به طرز فاحشی مشهود بود. عدم‌توجه به قوانین مالکیت فکری در بازار بین‌الملل می‌تواند به خسارات زیادی از جمله افشا شدن فناوری در بازار هدف، و یا مورد پیگرد قرار گرفتن از طرف رقبا و سازندگان محصولات مشابه منجر گردد.

از مزایای مهم ثبت اختراع، عدم‌افشای نتایج ارزشمند حاصل از تحقیقات شرکت‌های دانش‌بنیان و پایان‌نامه‌های دانشجویی در قالب مقاله، و کمک به تجاری‌سازی دستاوردهای پژوهشی پژوهشگران و نخبگان علمی و صنعتی است. به علاوه امروزه بسیاری از شرکت‌های پیشرو در زمینه فناوری، توجه ویژه‌ای به موضوع مالکیت فکری و چگونگی حفاظت از دارایی‌های فکری خود دارند. از این رو مزیت اصلی سیستم ثبت پتنت، حفاظت از اختراع، حقوق معنوی و فکری مخترع و انتشار نوآوری است.

درآمد‌زایی از ثبت اختراع، کسب درآمد از اختراع و از راه فروش پتنت، صدور مجوزهای بهره‌برداری از اختراع، ایجاد مانع و محدودیت در فعالیت‌های تحقیق و توسعه شرکت‌های رقیب، جلوگیری از ورود رقبای تازه وارد به بازار رقابتی کسب‌وکار، و افزایش اعتبار و برند شرکت از دیگر مزیت‌های ثبت اختراع است که در سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه قرار گرفته است.

«PCT» یا پیمان همکاری ثبت اختراع چیست؟

پیمان همکاری ثبت اختراع یا «PCT»، یک معاهده چندجانبه است که در سال ۱۹۷۰ میلادی در واشنگتن آمریکا به تصویب رسید و از سال ۱۹۷۸ به اجرا در آمده است. تعداد اعضای این پیمان در حال حاضر 153 عضو است. ایران در تاریخ ۱۲ مهرماه سال ۱۳۹۲، رسماً به‌عنوان عضو ۱۴۸ام به معاهده ثبت اختراع ملحق شد که گامی مهم برای رفع موانع پیش روی مخترعان و نوآوران داخلی محسوب می‌شود.

از طریق معاهده «PCT»، می‌توان تسهیلاتی برای اخذ حفاظت از اختراعات و دستاوردهای فناورانه در هر یک از کشورها و یا تمامی کشورهای عضو این پیمان به دست آورد.

مراحل و هزینه‌های ثبت بین‌المللی اختراع در PCT

• تنظیم اظهارنامه بین‌المللی:

اظهارنامه به یکی از زبان‌های مورد تأیید «سازمان جهانی مالکیت فکری» یا وایپو (WIPO) شامل انگلیسی، روسی، فرانسه، آلمانی و بر اساس پلتفرم استاندارد مرجع بین‌المللی تنظیم می‌گردد.

• ثبت اظهارنامه بین‌المللی (File PCT application):

اظهارنامه و مشخصات از طریق سایت وایپو (WIPO) ارسال می‌گردد. بر این اساس از تاریخ حق‌تقدم (تاریخ ثبت اظهارنامه اول در کشور مرجع) ۱۲ ماه فرصت دارید تا اقدام به ثبت یک اظهارنامه بین‌المللی (PCT) نمایید.

• پرداخت هزینه بررسی اولیه:

بعد از ارسال اظهارنامه، ۳۰ روز مهلت دارید هزینه بررسی اولیه (در حدود ۱۴۰ فرانک سوییس) را از طریق حساب‌های بین‌المللی پرداخت نمایید.

• تأیید و ارسال به یکی از مراجع بین‌المللی جستجو (ISA):

اگر اظهارنامه و مشخصات صحیح و بر اساس استاندارد تنظیم شده باشد، اظهارنامه جهت بررسی به یکی مراجع بین‌المللی جستجو به انتخاب متقاضی ارسال می‌گردد. برای ایرانیان، مراجع تعیین‌شده شامل کشورهای هند، چین، روسیه و اروپاست.

• پرداخت هزینه جستجوی مقدماتی:

این هزینه بین ۵۰ تا ۵۰۰۰ یورو (بسته به اظهارنامه و مرجع انتخابی) متفاوت است.

• جستجوی بین‌المللی مقدماتی (International search report and written opinion):

در این مرحله یک مرجع جستجوی بین‌المللی پرونده متقاضی را بررسی کرده و گزارش جستجو و نظر کتبی خود را راجع به ادعاهای متقاضی اعلام می‌نمایند. این نظر برای سایر کشورها الزام‌آور نیست.

• انتشار بین‌المللی (Publication of international application)

در این مرحله اظهارنامه بین‌المللی متقاضی به همراه ضمایم مربوطه و همچنین گزارش جستجو و نظر کتبی مرجع بین‌المللی جستجو در سایت وایپو منتشر می‌شود.

• جستجوی بین‌المللی تکمیلی (Supplementary international search) – اختیاری

متقاضی در صورت تمایل می‌تواند درخواست جستجوی بین‌المللی تکمیلی داشته باشد که بر اساس آن، ادعاهای او علاوه بر پایگاه داده‌های بین‌المللی، در مجلات، مقالات، نشریه‌های علمی مرتبط و … نیز جستجو شده و مرجع بین‌المللی جستجو، گزارش جستجو و نظر کتبی خود را راجع به ادعاهای متقاضی اعلام می‌نمایند. این نظر برای سایر کشورها الزام‌آور نیست.

• فاز ملی ثبت اختراع (National phase)

پس از تسلیم اظهارنامه PCT و حداکثر ۳۰ ماه از تاریخ تسلیم اظهارنامه حق تقدم، فرصت دارید تا جهت ثبت اختراع خود در کشورهای هدف اقدام نمایید. ذکر این نکته ضروری است که در صورت عدم‌اقدام متقاضی جهت ثبت ملی اظهارنامه در این مهلت ۳۰ ماهه، ثبت اختراع مذکور در سایر کشورها در آینده امکان‌پذیر نخواهد بود.