
شرکت تجاری و مؤسسه غیرتجاری هر دو میتوانند شخصیت حقوقی داشته باشند، اما هدف، قانون حاکم، ساختار مالکیت و شیوه اداره آنها یکسان نیست.
شرکت تجاری چیست؟
شرکتهای موضوع قانون تجارت برای انجام فعالیت تجاری و تقسیم سود یا منافع میان شرکا یا سهامداران تشکیل میشوند. سهامی خاص، مسئولیت محدود، تضامنی و تعاونی نمونههای متفاوتاند و هرکدام سرمایه، ارکان و مسئولیت خاص دارند.
مؤسسه غیرتجاری چیست؟
آییننامه، مؤسسه غیرتجاری را تشکیلاتی برای مقاصد غیرتجاری مانند امور علمی، ادبی، حرفهای یا خیریه میداند؛ حتی اگر مؤسسان قصد انتفاع داشته باشند. بنابراین غیرتجاری بودن الزاماً به معنی رایگان یا غیرانتفاعی بودن نیست.
انتفاعی و غیرانتفاعی
یک مؤسسه میتواند خدمات حرفهای یا آموزشی بفروشد و درآمد داشته باشد، ولی موضوع اصلی آن تجارت به معنای قالب شرکت تجاری نیست. مؤسسه غیرانتفاعی معمولاً محدودیتهای ویژه درباره توزیع سود، مجوز و مصرف منابع دارد. عنوان انتخابی باید با فعالیت واقعی سازگار باشد.
مالکیت و مسئولیت
در شرکت، سهام یا سهمالشرکه و حقوق مالی شرکا روشن است. در مؤسسه، قواعد عضویت، مؤسسان، هیئتمدیره و دارایی در اساسنامه تعریف میشود و نمیتوان بدون بررسی، منطق سهام را بر آن تحمیل کرد. مسئولیت مدیران و اعضا به قانون، اساسنامه و قرارداد بستگی دارد.
فعالیتهای مجوزدار
دفتر حقوقی، آموزشی، فرهنگی، درمانی، خیریه، ورزشی و حرفهای ممکن است به مجوز مرجع تخصصی نیاز داشته باشد. ثبت مؤسسه جای پروانه و صلاحیت حرفهای را نمیگیرد. بعضی فعالیتها نیز باید در قالبی که مرجع مجوز تعیین کرده انجام شوند.
مالیات و بیمه
واژه غیرتجاری به معنی معافیت خودکار مالیاتی یا بیمهای نیست. درآمد، کارکنان، قراردادها و تکالیف سامانهای باید طبق قانون بررسی شوند. معافیتهای خیریه یا فرهنگی شرایط و اسناد مستقل دارند.
چه زمانی شرکت مناسبتر است؟
- سرمایهگذار و سهم مالکیت دارید؛
- هدف اصلی تولید، خریدوفروش یا توسعه تجاری است؛
- ورود و خروج شریک مهم است؛
- تقسیم سود و افزایش سرمایه لازم است؛
- قراردادهای بازار ساختار شرکتی میخواهند.
چه زمانی مؤسسه بررسی شود؟
- موضوع علمی، حرفهای، فرهنگی یا خیریه است؛
- مجوز تخصصی قالب مؤسسه را میپذیرد یا لازم میداند؛
- تقسیم مالکیت سهامی هسته اصلی نیست؛
- هدف و ساختار با آییننامه مؤسسات سازگار است.
برای انتخاب میان شرکتهای رایج، مقایسه سهامی خاص و مسئولیت محدود را بخوانید.
جمعبندی
نام قالب نباید برای دور زدن مالیات، مجوز یا مسئولیت انتخاب شود. ابتدا فعالیت، مالکیت و مقررات حوزه را مشخص کنید و سپس قالب حقوقی را بر همان اساس بسازید.
تغییر قالب و آثار آن
تبدیل مؤسسه به شرکت یا برعکس فقط با تغییر نام انجام نمیشود. دارایی، قرارداد، مجوز، کارکنان و مالیات باید به شخصیت جدید منتقل یا اصلاح شوند. بعضی مجوزها انتقالپذیر نیستند و مرجع تخصصی ممکن است تأسیس دوباره را لازم بداند. پیش از تغییر، فهرست تعهدات و داراییها تهیه کنید.
قرارداد مؤسسان
در هر دو قالب، اساسنامه همه اختلافات را حل نمیکند. نقش، آورده، حقوق، مالکیت فکری، خروج، محرمانگی و حل اختلاف باید در توافق جدا و هماهنگ با سند ثبتی نوشته شود.